Druk op "Enter" om naar de inhoud te gaan

Hoe Egyptenaren offeren

[40] De wijze van schoonmaken en verbranden van de offerdieren is bij geen offerdier hetzelfde. Ik ga vertellen welke godin zij de belangrijkste vinden en voor wie zij het grootste feest vieren.[1]

Wanneer ze de stier gevild hebben, heffen ze een gebed aan en halen heel z’n onderbuik eruit. De ingewanden en het vet laten ze in het lichaam. Ze hakken de poten af en ook het bovenste deel van de heupen, de schouders en de nek. Als ze dat gedaan hebben, vullen ze de rest van het lichaam van de stier met witbrood, honing, rozijnen, vijgen, wierook, mirre en ander reukwerk. Wanneer ze het daarmee hebben volgestopt, offeren ze het, terwijl ze het rijkelijk met olijfolie besprenkelen.[2]

Vóór het offer hebben ze een tijd gevast en tijdens het verbranden van de offerdieren slaan zij zich uit rouw op de borst.[3] Als ze dit achter de rug hebben, zetten ze zich een maaltijd voor van wat er is overgebleven van de offerdieren.

Alleen als de dieren rein zijn

[41] Alle Egyptenaren offeren reine stieren, ook die nog kalveren zijn. Het is hen niet toegestaan koeien te offeren: deze zijn aan Isis gewijd. Isis wordt voorgesteld als een vrouw met de hoorns van een koe, precies zoals de Grieken Io uitbeelden. Alle Egyptenaren vereren van alle veedieren de koeien verreweg het meest. Zij vormen de reden waarom geen Egyptenaar, man noch vrouw, een Griek op de mond zal kussen,[4] een mes, braadspitten of een pan van een Griek zal gebruiken of het vlees van een wit rund zal eten waarin met een mes van een Griek is gesneden.

Begrafenis

Ze begraven de stieren die een natuurlijke dood sterven als volgt. Koeien worden in de rivier gegooid; de stieren begraven ze in hun eigen buitenwijken, waarbij één hoorn (soms ook beide) uit de grond steekt om de plek te markeren. Wanneer het lijk is vergaan en het voorgeschreven tijdstip nadert, komt naar elke stad een boot van het eiland met de naam Prosopitis. Dat eiland ligt in de Delta en heeft een omtrek van 66½ kilometer.[5]

Je hebt op dat eiland Prosopitis nog vele andere steden, maar de stad waarvandaan de boten vertrekken om de botten van de runderen op te halen, heet Atarbechis. Daar staat een tempel, gewijd aan Afrodite.[6] Vanuit die stad reizen velen rond, ieder naar een andere stad. Na het opgraven van de botten brengen allen die naar huis en begraven ze op één locatie. Ook andere veedieren begraven ze, als die een natuurlijke dood sterven, op dezelfde wijze als de runderen. Bij hen geldt een wet zó met die dieren om te gaan, want ook die doden zij niet zomaar.

Wel schapen, geen geiten, of andersom

[42] Allen die een tempel oprichten voor Zeus van Thebe of tot het district Thebe behoren, onthouden zich van schapen, maar offeren geiten. Het is niet zo dat alle Egyptenaren zonder onderscheid dezelfde goden vereren, afgezien van Isis en Osiris, die volgens hen Dionysos is. Die goden worden wél door iedereen evenzeer vereerd. Allen die een tempel van Mendes hebben of tot het district Mendes behoren,[7] onthouden zich van geiten en offeren schapen.

De Thebanen[8] en allen die onder hun invloed zich onthouden van schapen, zeggen dat om het volgende dat gebruik door hen is aangenomen. Herakles wilde Zeus hoe dan ook te zien krijgen, maar deze wilde niet door hem gezien worden. Omdat Herakles bleef aandringen, bedacht Zeus uiteindelijk dit plan: hij vilde een ram, hakte het hoofd ervan af, hield het hoofd voor zich, trok het vel over zich en vertoonde zich op die manier aan hem. Sindsdien beelden de Egyptenaren Zeus uit met een ramskop en sinds de Egyptenaren doen de Ammoniërs dat, die oorspronkelijk uit Egypte en Ethiopië komen en een mengeling van Egyptisch en Ethiopisch spreken. Ik heb de indruk dat de Ammoniërs ook hun naam hieraan hebben ontleend, want Zeus heet bij de Egyptenaren Amoun.[9]

Offerfeest van Ammon

Rammen worden door de Thebanen niet geofferd, maar zijn om wat hiervoor is verteld voor hen heilig. Er is echter één dag in het jaar waarop zij op het feest van Zeus één ram slachten en na het stropen van de huid het beeld van Zeus op dezelfde wijze aankleden. Daarna laten zij een ander beeld, dat van Herakles, aan hem een bezoek brengen. Na die handelingen slaan allen die zich om de tempel hebben verzameld zich op de borst uit rouw om de ram en leggen hem vervolgens in een heilig graf.


[1] De naam van de godin, Isis (Gr. Ἴσις), valt pas in het hierop volgende hoofdstuk.

[2] De kostbare olie diende als offergave, maar ook als aanjager van het vuur.

[3] Het gaat hier in feite om de beschrijving van een dodenoffer.

[4] Het eten van rundvlees, wat de Grieken doen, maakt hun mond voor de Egyptenaar onrein.

[5] Om precies te zijn negen schoinoi (een schoinos, Gr. σχοῖνος, is een lengtemaat van 7,4 km.); het eiland had dus een omtrek van 66,6 km.

[6] Griekse benaming voor de Egyptische godin Hathor.

[7] Stad in het noorden van de Nijldelta met een plaatselijke god (een ram) die ook Mendes (Gr. Μένδης) werd genoemd.

[8] De inwoners van het Egyptische Thebe – dat spreekt voor zich -, gelegen in Boven-Egypte op ca. 800 km. ten zuiden van de Middellandse Zee, niet te verwarren met de inwoners van het Boiotische Thebe in Griekenland.

[9] Ploutarchos (Moralia 354D sive De Iside et Osiride 9) baseert zich op de getuigenis van Hekataios van Abdera (vgl. Diels, Fragmente der Vorsokratiker 8), die verklaart dat Amoun (Gr. Ἀμοῦν) een beleefdheidsvorm is om iemand aan te spreken (Gr. προσκλητικὴν γὰρ εἶναι τὴν φώνην, ibidem).