Druk op "Enter" om naar de inhoud te gaan

Xerxes’ ongehinderde opmars

[196] De Perzische vloot bereikte dus Afetai, zonder de vijftien schepen die, zoals door mij verteld, onder aanvoering van Sandokes stonden. Xerxes, die met het landleger door Thessalia en Achaia oprukte, was reeds twee dagen daarvoor het gebied van de Maliërs binnengevallen.[1] In Thessalia had hij een wedstrijd gehouden met zijn eigen paarden en wilde daarmee de ruiterij van de Thessaliërs testen, omdat hij had gehoord dat die de beste was in Griekenland. Bij die gelegenheid bleven de Griekse paarden ver achter.

De Onochonos was in Thessalia trouwens de enige rivier die het leger niet genoeg water kon leveren om ervan te drinken. De grootste rivier in Achaia is de Edipanos, maar zelfs het water daarvan was amper voldoende.

Het heiligdom van Zeus Lafystios

[197] Xerxes’ gidsen wilden, toen hij Halos in Achaia had bereikt, over álles uitleg geven en vertelden hem de lokale geschiedenis over het heiligdom dat was gewijd aan Zeus Lafystios.[2]

Athamas, zoon van Aiolos, liet zich door Ino overhalen en bedacht hoe hij Frixos kon vermoorden.[3] Later leggen de Achaioi naar aanleiding van een orakelspreuk zijn nakomelingen de volgende straf op:[4] iedere oudste van het geslacht verbieden zij de toegang tot het volksgebouw (zo noemen de Achaiërs hun gemeentehuis)[5] en houden hem streng in de gaten. Mocht hij het toch hebben betreden, kan hij het pas verlaten, als hij is gedood en geofferd. Het gevolg hiervan was nu dat velen van hen die het offer te wachten stond,[6] bang werden en het land zijn uitgevlucht. Eenieder van hen die na verloop van tijd toch terugkeerde en erop betrapt werd het gemeentehuis te hebben betreden, werd, volgens de uitleg van de gidsen, met kransen overdekt, in optocht weggevoerd en geofferd.

Dat is het lot van de nakomelingen van Kytissoros, de zoon van Frixos. De Achaiërs wilden met een offer hun land zuiveren en naar aanleiding van een orakelspreuk Athamas offeren. Het was Kytissoros die uit Aia in Kolchis hem kwam redden en met die daad riep hij over zijn nakomelingen de woede van de god uit.[7]

 Toen Xerxes in de buurt van het heilige terrein kwam, hield hij, nu hij dat verhaal kende, afstand en beval heel zijn leger hetzelfde te doen.[8] Zoals hij het heiligdom respecteerde, evenzo respecteerde hij de woning van Athamas’ nakomelingen.[9]

In het gebied van Malis

[198] Dat gebeurde in Thessalia en Achaia. Vanuit die gebieden trok hij naar Malis op langs de baai van de zee, waar je iedere dag eb en vloed hebt.[10] Die baai wordt omgeven door een strook vlak land, nu eens breed, dan weer erg smal. Daaromheen liggen hoge, ontoegankelijke bergen, die ze de ‘rotsen van Trachis’ noemen, waartussen Malis ligt ingesloten. De eerste stad die je in de baai tegenkomt vanuit Achaia, is Antikyra. Bij die stad mondt de Spercheios, die vanuit het gebied van de Eniënen stroomt, in zee uit. Ongeveer drieëneenhalve kilometer[11] verderop heb je nog een rivier, genaamd Dryas. Het verhaal gaat dat deze aan de brandende Herakles verscheen en hem te hulp kwam.[12] Weer ongeveer drieëneenhalve kilometer[13] verderop heb je nog een rivier, die ze ‘Melas’ noemen.[14]

De stad Trachis

[199] De stad Trachis ligt op een afstand van meer dan negenhonderd meter[15] van die rivier Melas en daar waar Trachis is gebouwd, ligt tussen de bergen en de zee het breedste stuk van heel het gebied. De oppervlakte daarvan bedraagt meer dan éénentwintig vierkante kilometer.[16] Het gebergte waardoor het land van Trachis wordt omringd, bevat ten zuiden van Trachis een ravijn en hierdoorheen stroomt aan de voet van het gebergte de rivier Asopos.

Posities bij Thermopylai

[200] Ten zuiden van de Asopos heb je nog een rivier, de Foinix. Deze is niet groot en stroomt van de bergen daar omlaag om in de Asopos uit te monden. De weg is ter hoogte van de Foinix op z’n smalst, want er is een éénbaansweg aangelegd.[17] Vanaf de rivier Foinix is het een afstand van minder dan drie kilometer naar Thermopylai.[18] Tussen de Foinix en Thermopylai heb je een dorp met de naam Anthela. De Asopos stroomt erlangs en mondt daar in zee uit. Het terrein om het dorp is ruim: er staat een tempel van Demeter Amfiktyonis, er zijn zetels voor de Amfiktyonen en er is een tempel van Amfiktyon zelf.[19]

[201] Koning Xerxes koos positie in het land van Trachis in Malis, de Grieken deden dat in de doorgang.[20] Die plek wordt door de meeste Grieken ‘Thermopylai’ genoemd, maar door de plaatselijke bevolking en omwonenden ‘Pylai’.[21] Op die locaties hadden hun beider legers positie gekozen: de Pers controleerde het volledige noordelijke gebied tot aan Trachis, de Grieken alles in westelijke en zuidelijke richting van het vasteland aldaar.


[1] De vloot had elf dagen gewacht met uitvaren vanuit Therme om ongeveer gelijk met het landleger het zuiden van Thessalië te bereiken (zie hfdst. 183).

[2] Zeus de ‘verslinder’ (Gr. λαφύστιος) als reminiscentie aan een oude cultus van kannibalisme.

[3] Athamas’ twee kinderen uit zijn eerste huwelijk met Nefele, Phrixos en Helle, waren niet geliefd bij zijn tweede vrouw Ino; zij bracht hem tot moordplannen, maar de twee kinderen wisten op een gevleugeld ram te vluchten (Helle viel onderweg van zijn rug in de later naar haar genoemde “Zee van Helle”, i.e. de Hellespont).

[4] De ‘vloek’ gold dus de leden van het koninklijk huis dat regelrecht afstamde van Athamas.

[5] Wat de Achaioi het lèïton (Gr. λήιτον of λεῖτον) noemen, heet in Athene en elders prytaneion (Gr. πρυτάνειον).

[6] Dit gold dus ieder oudste (mannelijk) lid van de familie.

[7] Had Kytissoros dat niet gedaan, was het offer beperkt gebleven tot dat van één persoon t.w. Athamas.

[8] Xerxes was een gewaarschuwd man, want hij wilde iedere kans uitsluiten een pand te betreden, waar hij niet levend uit zou komen.

[9] De gebouwen werden blijkbaar beschouwd als touristische bezienswaardigheden.

[10] Anders dan bij de rest van de Egeïsche Zee zijn eb en vloed hier goed zichtbaar door de ondiepe bedding van de rivier Spercheios.

[11] Twintig stadia (een stadion, Gr. στάδιον, is een afstandsmaat van 185 m.) om precies te zijn; de totale afstand bedraagt dus 3,7 kilometer.

[12] Om van zijn kwellingen af te komen, doodde de held Herakles zichzelf door zich boven op een brandstapel te werpen op de berg Oita; de verschijning van de rivier Dryas heeft niet mogen baten (of de schrijver is bekend met een variant op de mythe over Herakles’ dood).

[13] Dus ook 20 stadia (vgl. opm. 11).

[14] De ligging van de Dryasen de Melas, de ‘zwarte’ (rivier), is onduidelijk; misschien zijn dit de namen van zijtakken die op de Spercheios uitkwamen.

[15] Vijf stadia om precies te zijn (een stadion, Gr. στάδιον, is een afstandsmaat van 185 m.); Trachis ligt dus 925 meter verwijderd van de rivier Melas.

[16] De in de tekst gebruikte lengtemaat is het plethron (Gr. πλέθρον), ong. 31 meter (zie ook hfdst. 100, opm. 3); het genoemde gebied heeft een oppervlakte van niet meer dan 21,142 vierkante kilometer (=31*31*22000/1.000.000).

[17] Normaal gesproken waren de wegen zo breed dat wagens elkaar konden passeren; waarschijnlijk bedoelt de schrijver hier de weg die vanuit het noorden naar de pas van Thermopylai leidt. 

[18] Vijftien stadia (een stadion, Gr. στάδιον, is een afstandsmaat van 185 m.) om precies te zijn, d.w.z. 2775 m.

[19] Hier zetelde het bestuur van de stedenbond van de Amfiktyonen, ‘omwonenden’ (Gr. Ἀμφικτύονες), die om beurten Apollo en Demeter vereerden in resp. Delfi en Anthèlè; Amfiktyon is de eponieme godheid. 

[20] Zoals uit de beschrijving in hfdst. 176 blijkt, was de ‘pas’ van Thermopylai geen bergpas, maar een smalle strook land vlak aan zee.

[21] Zonder meer ‘Poorten’ (Gr. Πύλαι) en niet ‘Warmtepoorten’ (Gr. Θερμοπύλαι).