[81] Vervolgens liet Kleomenes het merendeel van zijn leger naar Sparta terugkeren, maar ging met 1000 elite manschappen naar het Heraion om daar een offer te brengen. Maar toen hij wilde offeren, werd hem dat verboden door de priester, die zei dat het een vreemdeling niet was toegestaan daar te offeren. Kleomenes beval z’n heloten de priester van het altaar weg te voeren en hem zweepslagen toe te dienen en bracht zelf een offer. Daarna keerde hij terug naar Sparta.
Voor de eforen
[82] Maar thuisgekomen werd hij door tegenstanders voor de eforen[1] geleid met de beschuldiging dat hij omgekocht was om Argos niet in te nemen, want dit laatste kon gemakkelijk. Over wat hij zei, kan ik niet precies zeggen of hij loog danwel de waarheid sprak – in ieder geval, zijn verweer luidde dat hij vond dat de voorspelling van de god was uitgekomen, toen zij het heiligdom van Argos hadden ingenomen. Daarom vonden zij het niet raadzaam de stad aan te vallen, voordat hij offerdieren had geraadpleegd en begrepen of de god[2] hem z’n gang zou laten gaan of juist tegenwerken. Maar hoewel in het Heraion het offeren gunstig verliep, schoot er een vlam uit de borst van het godenbeeld en maakte hij hieruit op dat hij niet de man was om Argos in te nemen: als het licht uit het hoofd van het beeld was gekomen, zou hij de stad van boven tot beneden hebben ingenomen, maar nu het uit de borst oplichtte, was alles door hem gedaan zoals de godin dat graag zag gebeuren.[3] Die verklaring vonden de Spartanen geloofwaardig en acceptabel en Kleomenes werd bij grote meerderheid van stemmen vrijgesproken.
Slaven aan de macht
[83] Argos was dusdanig beroofd van mannen,[4] dat álles, bestuur en staatsinrichting, bij hun slaven terechtkwam, totdat de zonen van de omgekomenen volwassen waren geworden. Daarop hebben zij, toen zij Argos weer in handen hadden gekregen, hen de stad uitgezet. De slaven werden verdreven en namen al vechtend Tiryns in. Een tijd lang was er sprake van een goede verstandhouding tussen beide steden, maar later kwam Kleandros, een ziener, bij de slaven. Hij kwam uit Figalia in Arkadia. Deze man haalde de slaven ertoe over om hun meesters aan te vallen. Een langdurige oorlog was hiervan het gevolg, totdat de inwoners van Argos op moeizame wijze weer de macht naar zich toe trokken.
Zware drinker
[84] Die gebeurtenissen zorgden volgens de inwoners van Argos ervoor dat Kleomenes gek werd en belabberd aan zijn eind kwam. De Spartanen zelf beweren dat Kleomenes door geen enkel bovenmenselijke oorzaak,[5] maar door zijn omgang met Skythen een zware drinker werd en daardoor gek is geworden. Toen Dareios het land van de Skythische nomaden was binnengevallen, wilden zij daarop wraak nemen. Ze stuurden gezanten naar Sparta, sloten een bondgenootschap en spraken af dat zij zelf een poging zouden wagen om bij de Fasis[6] het land van de Meden binnen te vallen; ze verzochten de Spartanen zelf om vanuit Efese landinwaarts te trekken en daarna elkaar op dezelfde plek te ontmoeten.[7]
Het verhaal gaat dat, toen de Skythen met dat doel waren gekomen, Kleomenes een te hechte band met hen kreeg en dat hij door deze al te vriendschappelijke relatie van hen leerde zwaar te drinken. Dát was volgens de Spartanen de oorzaak van zijn gekte. Vanaf die tijd spreken zij, naar eigen zeggen, wanneer zij iets sterkers willen drinken, de woorden uit: ‘Op z’n Skythisch!’[8] Dit dus zeggen de Spartanen over Kleomenes, maar ik denk dat hij door de kwestie Demaratos zijn straf heeft gekregen.[9]
[1] Normaal gesproken was de rechtspraak niet het werkterrein van de eforen.
[2] Apollo wel te verstaan, die de voorspelling had gedaan.
[3] Kleomenes kon volstaan met ‘de helft’, zoals het vuur slechts uit de onderste helft van het godenbeeld opvlamde.
[4] In boek 7, hfdst. 148, noemt de schrijver een aantal van 6000!
[5] Eufemisme voor een psychische afwijking.
[6] Rivier in huidig Georgië, die ten zuiden van de Kaukasus in de Zwarte Zee uitmondt.
[7] Een plan dat niet getuigt van enig realisme.
[8] De Skythen waren niet gewoon hun wijn met water aan te lengen, zoals de Grieken dat deden; het Grieks kent dan ook de uitdrukking episkythizein (Gr. ἐπισκυθίζειν), ‘drinken als een Skyth’.
[9] De schrijver kiest voor de mentale verklaring van Kleomenes’ geestesgesteldheid; zie hiervoor het breed uitgemeten verhaal over Demaratos’ afzetting (hfdst. 61 e.v.).