[108] Tijdens zijn verblijf in Sardes werd hij verliefd op Masistes’ vrouw die daar ook was.[1] Hoewel zij ondanks toenaderingspogingen van zijn kant zich niet liet verleiden, werd hij uit respect voor zijn broer Masistes toch niet agressief. Dit was precies wat de vrouw kracht gaf, want zij voelde goed aan dat geweld haar bespaard zou blijven. Daarop zag Xerxes af van al zijn andere plannen, maar regelde voor zijn eigen zoon Dareios een huwelijk met de dochter van Masistes en die vrouw.[2] Hij dacht door dit te doen haar eerder voor zich te zullen winnen.
Na hen verloofd te hebben en de daarbij gebruikelijke handelingen te hebben verricht vertrok hij naar Sousa. Toen hij er was aangekomen en de vrouw in het huwelijk liet treden met z’n zoon Dareios, kwam het zover dat hij niet langer dacht aan Masistes’ vrouw, maar zijn verlangens richtte op de vrouw van Dareios, de dochter van Masistes, en haar voor zich won. De naam van die vrouw luidde Artaÿnte.
Een mantel is het begin van ellende
[109] Na verloop van tijd kwam de affaire op ongeveer de volgende wijze aan het licht. Xerxes’ vrouw Amestris had aan het weven van een grote, prachtig gekleurde mantel de laatste hand gelegd en die aan Xerxes geschonken. Hij sloeg die opgewekt om zijn schouders en liep ermee naar Artaÿnte. Omdat hij ook met haar gelukkig was, vroeg hij haar wat zíj wilde hebben als dank voor wat zij voor hem betekende.[3] Zij zou krijgen waarom zij ook maar vroeg. Nu zou het met haar en haar hele familie slecht aflopen en daarom vroeg zij Xerxes als reactie hierop: “Geef je me echt waarom ik ook maar zal vragen?” Hij verwachtte alles behalve wat zij wenste, en deed haar een plechtige belofte.
Nauwelijks had hij dat gedaan, of zij vroeg ongegeneerd om de mantel. Xerxes wilde die niet afstaan en wrong zich in alle bochten, om geen enkele andere reden dan dat hij bang was dat Amestris, die al een tijdje vermoedde wat er speelde, er zo achter kwam waarmee hij bezig was. Hij was bereid Artaÿnte steden, bergen goud en een leger te geven dat alleen door haar en niemand anders zou worden geleid, een typisch Perzisch geschenk. Maar nee, zij kon niet op een andere gedachte worden gebracht en hij… gaf haar de mantel. Verguld als zij was met het geschenk droeg ze het elke dag en liep ermee te koop.
Verzoek van Amestris
[110] Nu kreeg Amestris te horen dat zij de mantel in haar bezit had. Ze besefte wat er gebeurd was, maar droeg het die vrouw niet na. In de veronderstelling dat het aan haar moeder lag en dat zíj degene was die hierachter zat, bereidde ze de ondergang van de vrouw van Masistes voor.
Ze wachtte het moment af waarop haar man Xerxes zich op een koninklijk diner liet trakteren. Dat wordt éénmaal per jaar aangericht op de verjaardag van de koning en heet in het Perzisch ’tykta’”’,[4] wat in het Grieks ‘volmaakt’ betekent. Op die dag alleen wordt het hoofd van de koning geparfumeerd[5] en geeft hij de Perzen cadeau’tjes. Dat was de dag waarop Amestris wachtte en ze vroeg toen van Xerxes als geschenk de vrouw van Masistes.[6] Hij vond het afschuwelijk en buiten alle proporties om de vrouw van z’n broer uit te leveren en dat ook nog terwijl zij met de kwestie niets te maken had, want hij begreep waarom zij die wens deed.
Advies aan Masistes
[111] Omdat zij bleef aandringen en hij niet onder de procedure kon uitkomen, omdat het bij de Perzen onmogelijk was dat wie een wens deed, wanneer een koninklijk diner was aangericht, niets kreeg. Zeer tegen zijn zin stemde hij ermee in en leverde de vrouw uit, maar wel op de volgende wijze. “Doe wat je wil”, gaf hij haar mee en riep z’n broer bij zich, die hij met deze woorden toesprak: “Masistes, je bent de zoon van Dareios en mijn broer, meer dan dat: je bent een goed mens. Ik wil duidelijk zijn: leef niet samen met die vrouw met wie je nu leeft. Ik geef je in plaats van haar mijn dochter. Leef samen met háár. De vrouw die je nu hebt, moet je niet houden, dat vind ik niet goed.”
Masistes, bekomen van zijn verbazing over wat hij hoorde, sprak als volgt: “Heer, wat zijn dat voor lelijke woorden? Verzoekt u mij een vrouw weg te sturen bij wie ik jonge zoons en dochters heb (een van hen hebt u zelfs als vrouw ten huwelijk gegeven aan uw eigen zoon) en op wie ik zeer gesteld ben? Haar moet ik van u wegsturen en met uw dochter in het huwelijk treden?[7] Ik voel mij geëerd, koning, dat ik in aanmerking kom voor uw dochter, niettemin zal ik geen van tweeën doen.[8] Zet mij niet onder druk door zoiets van mij te verlangen. Voor uw dochter zal een ander kandidaat zich melden die geenszins minder is dan ik. Laat mij samen met mijn vrouw leven.”
Zo ongeveer luidde zijn antwoord, maar Xerxes werd kwaad en sprak als volgt: “Dan is jouw lot, Masistes, bezegeld. Ik zal je mijn dochter niet ten huwelijk geven en met jouw vrouw zul jij niet langer samenleven. Zo leer je te accepteren wat jou wordt aangeboden.” Toen hem dat te verstaan was gegeven, vertrok hij, maar zei nog wel: “Heer, laat het duidelijk zijn dat u nog niet van mij af bent.”
De wraak van Amestris
[112] Ondertussen riep Amestris, terwijl Xerxes het gesprek met zijn broer had, de lijfwachten van Xerxes bij zich[9] en takelde de vrouw van Masistes flink toe. Zij liet bij haar de borsten afsnijden en die voor de honden gooien. Ook haar neus, oren, lippen en tong liet ze afsnijden en stuurde haar in hevig verminkte staat naar huis.
[113] Masistes had hiervan nog niets meegekregen, maar vermoedde wel dat hem onheil stond te wachten en viel rennend zijn huis binnen. Hij zag de verminkingen van zijn vrouw en reisde meteen na met zijn zoons overleg te hebben gepleegd met hen en zeker ook enkele anderen af naar Baktria om deze provincie tot opstand te bewegen en de koning zo hard mogelijk te treffen.
Dat zou volgens mij ook gebeurd zijn, als hij op tijd Baktria en het volk van de Saken had weten te bereiken. Zij waren namelijk op hem gesteld en hij was de gouverneur van Baktria. Maar zover kwam het niet, want Xerxes kreeg te horen waarmee hij bezig was, en stuurde een leger op hem af. Hijzelf werd onderweg gedood en met hem zijn zoons en zijn medestrijders.
Dit gebeurde allemaal met betrekking tot Xerxes’ liefdesavonturen en de dood van Masistes.
[1] Nergens wordt Masistes’ vrouw in het nu te vertellen verhaal bij naam genoemd.
[2] Uit het vervolg blijkt dat het om een verloving ‘met de handschoen’ gaat, want Dareios verbleef in het paleis te Sousa.
[3] Een verwijzing naar de seksuele prestaties die Xerxes van zijn schoondochter kreeg.
[4] Een verbastering van het Perzische tacht.
[5] Een jaarlijks terugkerend ritueel, waarbij de koning zijn tiara aflegde en net als de andere gasten blootshoofd, d.w.z. informeel, aan het diner deelnam.
[6] Alle Perzen kregen van hun koning cadeautjes op zijn verjaardag, dus ook Amestris.
[7] De implicatie is dat Xerxes’ dochter niet als bijvrouw in de harem van Masistes een functie kan vervullen; hij zou dus zijn eerste, door hem geliefde vrouw moeten passeren.
[8] D.w.z. zijn huidige vrouw verstoten en met Xerxes’ dochter trouwen.
[9] De verminking van Artaÿnte liet Amestris over aan de bodyguards.