[33] De dag nadat iedereen, het ene volk naast het andere en onderdeel na onderdeel, zijn posities had ingenomen, werden er ook van beide kanten offers gebracht.[1] Voor de Grieken werd dat gedaan door Teisamenos, zoon van Antiochos, de ziener die met dat leger was meegegaan. Hij kwam uit Elis en was familie van de Iamiden[2] en door de Lakedaimoniërs tot medeburger van hen gemaakt.
Ziener vergist zich
Teisamenos had in Delfi advies gevraagd over het krijgen van kinderen en van de Pythia te horen gekregen dat hij vijf geweldige wedstrijden moest winnen.[3] Hij vatte de orakelspreuk verkeerd op en sloeg verwoed aan het trainen, omdat hij dacht in de atletiekwedstrijden te moeten winnen. Hij legde zich toe op de vijfkamp,[4] maar kwam voor de Olympische overwinning tekort op één onderdeel, het worstelen, waarin hij het moest opnemen tegen Hiëronymos van Andros.[5]
Spartaans burgerschap
De Lakedaimoniërs begrepen echter dat de orakelspreuk van Teisamenos niet op sportieve, maar militaire gevechten sloeg.[6] Door hem een beloning in het vooruitzicht te stellen wilden ze Teisamenos als leider aanstellen naast de koningen uit de familie van de Herakliden. Toen hij merkte dat de Spartanen hem heel graag als vriend wilden binnenhalen, vroeg hij in die wetenschap steeds meer en maakte hen duidelijk dat hij dat zou worden slechts onder de conditie dat zij hem het volledige burgerschap zouden verlenen. De Spartanen reageerden in eerste instantie met verbolgenheid hierop en zagen geheel van hun wens af, maar uiteindelijk kwamen ze erop terug en stemden ermee in, omdat zij geconfronteerd werden met de grote dreiging van dat Perzische leger. Hij vernam van hun ommezwaai, maar zei dat hij daarmee alléén geen genoegen meer nam: ook zijn broer Hegias moest het Spartaans burgerschap krijgen, op dezelfde voorwaarden als die voor hemzelf golden.[7]
Melampous
[34] Met die woorden deed hij Melampous na, voorzover je mensen kunt vergelijken die om het koning-, respectievelijk burgerschap vragen. Toen in Argos de vrouwen gek deden, wilden de inwoners Melampous uit Pylos laten komen en inhuren om hun vrouwen van hun gekte te verlossen. Nu eiste de man als honorarium de helft van de koninklijke macht op. De burgers van Argos wezen dit af en keerden terug naar huis,[8] maar omdat nóg meer vrouwen gek werden, gingen zij alsnog in op Melampous’ eis en kwamen hem dat aanbod doen. Hij stelde hun ommezwaai vast en vroeg toen om méér, want hij zei dat, als zij niet ook zijn broer Bias een derde deel van de koninklijke macht zouden geven, hij niet zou doen wat zij wilden. De burgers van Argos werden voor het blok gezet en honoreerden ook die wens.[9]
Vijf veldslagen
[35] De Spartanen hadden Teisamenos hard nodig en stemden in met al zijn wensen. Zo kwam het dat na hun instemming Teisamenos uit Elis, nu Spartaans burger, als hun ziener een aandeel had in vijf van de grootste veldslagen. Hij en zijn broer waren de enige mensen die het Spartaans burgerschap kregen.[10] Dit waren de vijf veldslagen: de eerste was die bij Plataiai, daarna die bij Tegea tegen de bevolking van Tegea en Argos, vervolgens die bij Dipaia tegen alle Arkadiërs (zonder de Mantineërs), dan die bij de Isthmos tegen de Messeniërs en tenslotte die bij Tanagra tegen de bevolking van Athene en Argos. Dit is de laatste van de vijf veldslagen die werden gehouden.[11]
[36] Toen dus deed die Teisamenos, door de Spartanen meegenomen, als ziener dienst voor de Grieken bij Plataiai. De offers vielen voor de Grieken gunstig uit, als ze zich tot verdedigen beperkten, niet als zij de Asopos overstaken en de strijd begonnen.
[1] Het wachten was op een ‘gunstig’ teken; het was overigens zaak om zich niet te laten provoceren, omdat wie de aanval inzette een taktisch nadeel zou hebben, omdat de Asopos moest worden overgestoken.
[2] Ook ziener Kallias kwam uit dit geslacht voort (zie boek 5, hfdst. 44).
[3] Heeft de Pythia met agones (Gr. ἄγονες), ‘wedstrijden’, een woordspeling bedacht op gonos (Gr. γόνος), ‘nakomelingschap’?
[4] De klassieke vijfkamp, pentathlon, bestond uit de onderdelen verspringen, hardlopen, discuswerpen, speerwerpen en worstelen (in de volgorde van de dichter Simonides, epigr. 153, Bergk III, 500); drie gewonnen onderdelen leverden meestal de winnaar op.
[5] De overwinning op Teisamenos leverde Hiëronymos een standbeeld op in Olympia (Pausanias, Perihegesis 6.14.13); alleen op de onderdelen verspringen en hardlopen was de ander hem de baas (Pausanias, Perihegesis 3.11.6).
[6] Het is hoogst ironisch dat een ziener de plank misslaat en uitleg van anderen krijgt over een voorspelling die hem zelf betreft.
[7] Omdat Teisamenos kinderloos bleef, gunde hij zijn broer en diens nageslacht een bevoorrechte positie in Sparta.
[8] Blijkbaar kwam een delegatie uit Argos hoogstpersoonlijk naar Pylos om Melampous over de streep te trekken; twee zinnen verderop gebeurt dat nog een keer.
[9] Uiteindelijk bleef er dus voor de inwoners van Argos zelf nog maar 1/6 deel van de macht over.
[10] Deze zin onderbreekt het verhaal en moet gezien worden als een interpolatie (commentaar uit latere tijd).
[11] De slag bij Tanagra (Thebanen, geholpen door de Spartanen, komen in opstand tegen de Atheense hegemonie) wordt door Thoukydides (Historiai 1.108) beschreven en had plaats in 457 vC; de vermelding ervan is een terminus post quem en helpt ons het werk van Herodotos te dateren.