(pagina 21 van 31)
Andere hoofdstukken: inleiding, 1, 2-4, 5-6, 7-10, 11-12, 13-14, 15-17, 18-20, 21, 22, 23, 24-25, 26, 27, 28, 29-30, 31, 32, 33, 35, 36, 37-38, 39, 40-41, 42, 43, literatuur, persoonsnamen, plaatsnamen
Themistokles omgekocht
[34] In het achtste boek zegt hij dat de Grieken het benauwd kregen en een terugtocht overwogen uit Artemision naar het centraler gelegen deel van Griekenland en dat, toen de bewoners van Euboia hen vroegen even te wachten om ze de kans te geven hun families en slaven in veiligheid te brengen, zij hier luchtigjes over deden, totdat ze Themistokles geld gaven en deze een deel hiervan aan Eurybiades en Adeimantos, de legeraanvoerder van de Korinthiërs, gaf.[139] Toen pas bleven ze en gingen ze het zeegevecht met de buitenlanders vol aan.
Pindaros, burger van een stad die geen bondgenoot was, maar ervan beschuldigd werd aan de kant van de Perzen te staan, heeft zich lovend uitgesproken, wanneer hij Artemision de plek noemt,
“…waar de zonen van de Atheners een schitterend
fundament hebben gelegd voor de vrijheid.”[140]
Herodotos, die in de ogen van sommigen Griekenland glans heeft gegeven, maakt echter duidelijk dat de totstandkoming van die overwinning het resultaat is van omkoping en beroving en dat de Grieken met tegenzin zich in de strijd hebben geworpen. Zij waren immers misleid door hun aanvoerders, die zich lieten omkopen.
En daarbij bleef het niet, wat betreft zijn kwaadaardigheid. Bijna iedereen is het erover eens dat de Grieken ondanks hun overwinning in de gevechten daar op zee Artemision aan de buitenlanders hebben prijsgegeven, toen zij over de gebeurtenissen bij Thermopylai hadden gehoord.[141] Het had geen zin om daar te blijven rondhangen en de zee te bewaken, wanneer de oorlog zich had uitgebreid tot voorbij de Poorten[142] en Xerxes de toegangswegen in handen had. Herodotos schrijft dat de Grieken de vlucht overwogen, nog vóórdat het bericht van de dood van Leonidas hen had bereikt. Dit zegt hij: “Omdat de klap voor hen hard was aangekomen (vooral voor de Atheners, want de helft van hun schepen lag er gehavend bij), overwogen zij zich naar Griekenland terug te trekken.”
Tactisch terugtrekken staat gelijk met vluchten
Overigens staat het hem vrij een terugtocht vóór het begin van de strijd zo te benoemen en, erger nog, zich er honend over uit te laten. Al eerder liet hij de term ‘terugtocht’ vallen, ook nu gebruikt hij het woord ‘terugtocht’ en even later zal hij het hebben over een ‘terugtocht’. Zo hardnekkig is zijn preoccupatie voor het woord.[143]
“Onmiddellijk daarop kwam een man uit Hestiaia[144] per schip bij de buitenlanders met het bericht dat de Grieken zich uit Artemision hadden teruggetrokken. Hun wantrouwen was zo groot dat zij de boodschapper aanhielden en fregatten ter verkenning eropuit stuurden.”[145] Wat bedoel je te zeggen?[146] Trokken zij zich terug, omdat zij verslagen waren? Konden de vijanden na het gevecht niet geloven dat ze ondanks een overwicht de benen namen?
Moeten we nu die man geloven, wanneer hij over ongeacht welke mensen en steden schrijft? Hij bagatelliseert met één zin de overwinning van Griekenland, trekt het overwinningsteken omver en vindt de inscripties die ze hebben opgericht voor Artemis met de Blik op het Oosten,[147] opschepperij en grootspraak. Het gaat om deze inscriptie:
“Een menigte van mannen, her en der afkomstig uit Klein-Azië,
is door de zonen van de Atheners ooit hier op het water
in een zeeslag verslagen en, toen het leger van de Perzen vernietigd was,
hebben ze deze gedenktekens opgericht voor maagd Artemis.”[148]
Hij heeft de Griekse opstelling in de gevechten niet gegeven en niet duidelijk gemaakt op welke positie iedere stad op zee vocht. Over de terugvaart, die door hemzelf een ‘vlucht’ wordt genoemd, zegt hij dat de Korinthiërs voorop voeren, de Atheners achteraan.
[139] Herodotos formuleert de gang zaken genuanceerder, want Themistokles zou van de Euboiërs 30 talenten hebben gekregen, waarvan hij er 5 aan Eurybiades gaf en 3 aan Adeimantos, waarbij hij het deed voorkomen dat hij hen uit eigen middelen betaalde (Herodotos, Hist. 8.4-5).
[140] Fragment 77, ed. Bergk-Schroeder-Snell.
[141] De strategie bestond eruit dat landleger en vloot gecombineerd actie zouden voeren.
[142] De zgn. ‘poorten’, pylai, (Gr. πύλαι), is de korte vorm voor Thermopylai.
[143] Het gaat om het woord voor ‘vlucht’, drēsmos (Gr. δρησμός), dat in het verhaal over de slag bij Artemision drie keer valt (zie Herodotos, Hist. 8.4, 8.18 en 8.23).
[144] Bij Herodotos heet de stad Histiaia.
[145] Letterlijk citaat uit Herodotos, Hist. 8.23.
[146] De enige keer dat de schrijver persoonlijk wordt en Herodotos in de tweede persoon aanspreekt.
[147] Aan haar was het Artemision gewijd; Griekse tempels waren doorgaans op het oosten georiënteerd, maar hier zal het epitheton eerder wijzen op het wakend oog van de godin, die de vijand in het oosten scherp in de gaten houdt.
[148] Als een van de adespota (i.e van de hand van een onbekende schrijver) opgenomen in Diehl, Anthologia Lyrica Graeca, II p. 104.
Pagina's: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31